Đặc điểm của việc lắp đặt âm thanh trong các nhà thi đấu lớn cần chú ý gì ?

Lắp đặt âm thanh trong nhà thi đấu lớn khó hơn hội trường thông thường vì không gian rộng, trần cao, nhiều bề mặt cứng và số lượng khán giả thay đổi lớn. Mục tiêu quan trọng nhất không phải chỉ là “âm thanh thật to”, mà phải đạt ba yêu cầu: phủ đều, lời nói rõ và vận hành an toàn.
 

1. Âm vang và tiếng dội

Nhà thi đấu thường có mái kim loại, sàn bê tông, kính và khán đài cứng nên thời gian vang dài. Khi mở âm lượng lớn, âm thanh phản xạ chồng lên âm trực tiếp khiến lời thông báo bị nhòe, nhạc thiếu rõ nét.

Cần chú ý:

• Đo RT60 và STI trước khi thiết kế.

• Bổ sung vật liệu tiêu âm ở trần, tường sau khán đài hoặc các khu vực phản xạ mạnh.

• Hạn chế để loa chiếu trực tiếp vào mái, kính và tường phía đối diện.

• Ưu tiên loa có góc phủ được kiểm soát tốt.

• Không nên cố khắc phục âm vang chỉ bằng EQ; EQ không loại bỏ được phản xạ theo thời gian.

2. Phủ âm đồng đều

Khoảng cách từ loa đến hàng ghế gần và xa có thể chênh lệch hàng chục mét. Nếu chỉ tăng công suất cho cụm loa chính, khu vực gần sẽ quá lớn nhưng phía xa vẫn thiếu rõ.

Một thiết kế tốt thường kết hợp:

• Line array hoặc point-source công suất lớn cho khán đài chính.

• Loa delay cho khán đài xa, tầng trên hoặc khu vực bị che khuất.

• Loa front-fill cho hàng ghế gần.

• Loa under-balcony nếu có khán đài hoặc kết cấu che phía trên.

• Loa hướng xuống sân thi đấu khi cần phục vụ vận động viên và sự kiện biểu diễn.

Mức SPL giữa các vị trí khán giả nên càng đồng đều càng tốt, thay vì nơi quá lớn và nơi quá nhỏ.
 

3. Góc phủ và vị trí treo loa

Đây là phần quyết định chất lượng hệ thống:

• Tính đúng góc phủ ngang và dọc của từng cụm loa.

• Hạn chế âm thanh vượt qua khán giả rồi đập vào tường hoặc mái.

• Không để hai cụm loa phủ chồng quá nhiều ở cùng một khu vực.

• Kiểm tra vật cản như bảng tỷ số, đèn, kết cấu thép, màn hình LED và khán đài.

• Mô phỏng bằng EASE, EASE Focus hoặc phần mềm chính hãng trước khi lắp đặt.

Nếu dùng line array, số lượng thùng, góc splay và độ nghiêng toàn cụm phải được tính toán theo hình học khán đài, không nên điều chỉnh bằng kinh nghiệm cảm tính.

4. Delay và đồng bộ thời gian

Khi có nhiều cụm loa phân tán, mỗi loa phải được delay phù hợp với khoảng cách đến hệ thống tham chiếu.

Nếu làm sai:

• Người nghe cảm thấy có hai tiếng liên tiếp.

• Lời nói mất rõ.

• Vùng giao thoa xuất hiện comb filtering.

• Âm hình bị kéo về loa delay thay vì khu vực sân khấu.

Cần đo impulse response, thời gian truyền và phase bằng Smaart hoặc thiết bị tương đương. Không nên chỉ tính delay hoàn toàn theo khoảng cách vì còn phải xét vị trí thực tế của người nghe và độ trễ xử lý của thiết bị.
 

5. Độ rõ của lời nói

Nhà thi đấu sử dụng nhiều cho thông báo, thi đấu và sơ tán khẩn cấp nên độ rõ lời nói rất quan trọng.

Nên kiểm tra:

• STI/STIPA tại nhiều vị trí.

• Độ đồng đều SPL.

• Tỷ lệ âm trực tiếp so với âm phản xạ.

• Mức tiếng ồn nền của khán giả, điều hòa và hoạt động thi đấu.

• Headroom đủ lớn để thông báo vẫn rõ khi khán giả cổ vũ.

Có thể dùng EQ để giảm các vùng tần số gây ù hoặc chói, nhưng giải pháp chính vẫn là hướng âm chính xác và kiểm soát âm học.

6. Công suất và headroom

Hệ thống phải được tính theo điều kiện nhà thi đấu đông người, không phải lúc công trình đang trống.

Cần dự phòng:

• Mức SPL cao hơn tiếng ồn khán giả một khoảng hợp lý.

• Headroom cho các tín hiệu đột biến.

• Công suất ampli phù hợp với trở kháng và công suất AES của loa.

• Limiter bảo vệ riêng cho từng đường loa.

• Không vận hành ampli và loa liên tục ở ngưỡng giới hạn.

Nhà thi đấu trống thường vang và nghe rất lớn; khi đầy khán giả, cơ thể và quần áo hấp thụ đáng kể dải trung–cao nên cân bằng âm thanh sẽ thay đổi.

7. Loa siêu trầm

Nếu nhà thi đấu tổ chức biểu diễn, subwoofer cần được thiết kế riêng:

• Bố trí đối xứng hoặc sử dụng mảng sub có kiểm soát hướng.

• Tránh đặt sub tùy tiện quanh sân vì dễ gây vùng bass cộng–triệt thất thường.

• Cân nhắc cardioid, end-fire hoặc gradient array để giảm bass truyền về khu kỹ thuật và khu vực không mong muốn.

• Căn chỉnh phase, delay và crossover giữa sub với loa chính bằng phép đo.

Nếu mục đích chủ yếu là thi đấu và thông báo, không nhất thiết phải dùng quá nhiều sub.

8. An toàn treo lắp

Đây là yêu cầu bắt buộc đối với cụm loa treo trên cao:

• Kết cấu chịu lực phải được kỹ sư kết cấu kiểm tra.

• Tính tải trọng tĩnh, tải động và hệ số an toàn.

• Chỉ sử dụng khung treo, chốt, cáp và phụ kiện được nhà sản xuất phê duyệt.

• Có dây an toàn thứ cấp khi thiết kế yêu cầu.

• Không treo loa trực tiếp lên kết cấu mái nếu chưa được xác nhận tải.

• Hồ sơ cần có bản vẽ rigging, tải trọng từng điểm và quy trình kiểm tra định kỳ.

9. Nguồn điện và đường tín hiệu

Một nhà thi đấu lớn nên có kiến trúc phân vùng:

• Tủ rack và ampli đặt gần từng khu vực loa để giảm chiều dài cáp công suất.

• Nguồn điện chia pha hợp lý, tiếp địa đúng kỹ thuật.

• Tách cáp tín hiệu khỏi cáp động lực và cáp điều khiển đèn.

• Ưu tiên truyền âm thanh số qua Dante, AES67, Milan/AVB hoặc AES3 tùy hệ thống.

• Thiết kế đường mạng chính và dự phòng.

• Có UPS cho mixer, DSP, switch mạng và hệ thống điều khiển.

• Theo dõi trạng thái ampli, nhiệt độ, lỗi loa và kết nối mạng tại phòng điều khiển.

10. Âm thanh thông báo và sơ tán

Không nên mặc định hệ thống biểu diễn có thể thay thế hệ thống âm thanh khẩn cấp. Nếu công trình yêu cầu thông báo sơ tán, cần thiết kế theo hồ sơ phòng cháy chữa cháy và tiêu chuẩn áp dụng cho dự án.

Thông thường cần xem xét:

• Phân vùng loa.

• Nguồn điện và ampli dự phòng.

• Giám sát đường dây loa.

• Micro ưu tiên và tín hiệu báo động.

• Khả năng hoạt động khi một thiết bị hoặc tuyến cáp bị lỗi.

• Phối hợp giữa hệ thống biểu diễn, PA và hệ thống báo cháy.

11. Quy trình nghiệm thu

Không nên nghiệm thu chỉ bằng cách đứng ở một vị trí để nghe. Cần đo ở nhiều vùng:

1. Kiểm tra cực tính và từng đường loa.

2. Căn gain structure.

3. Đo impulse response và delay.

4. Căn phase giữa các cụm loa.

5. Căn chỉnh sub–main.

6. EQ theo phép đo tại nhiều vị trí đại diện.

7. Kiểm tra SPL và độ đồng đều.

8. Đo STI/STIPA nếu hồ sơ yêu cầu.

9. Thử hệ thống khi nhà thi đấu có người hoặc mô phỏng mức hấp thụ dự kiến.

10. Lưu preset, bản vẽ, thông số limiter và báo cáo đo kiểm.

Tóm lại, với nhà thi đấu lớn, thứ tự ưu tiên nên là:

Âm học công trình → hướng phủ của loa → vị trí treo → delay và phase → công suất → EQ.

Nếu hướng phủ và vị trí loa không đúng thì tăng công suất hoặc chỉnh EQ cũng không thể làm hệ thống thực sự rõ và đồng đều.

-----------

Mọi chi tiết về tư vấn thiết kế lắp đặt âm thanh - ánh sáng Karaoke, Bar Club, Pub, Phòng Trà, Cafe Acoustic, Hội Trường xin liên hệ AV Việt Nam quý khách hàng có thể liên hệ theo:
CÔNG TY CỔ PHẦN ĐẦU TƯ AV VIỆT NAM
Website chính thức: https://avv.vn
Showroom: 6/45 Bùi Huy Bích, Thịnh Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
Hotline: 0962.360.055
Email: infoavv.vn@gmail.com
Fanpage chính thức: www.fb.me/avvietnamcorp
Hoặc đến trải nghiệm sản phẩm trực tiếp tại các Showroom của AV Việt Nam trên toàn quốc.